Сүндет Сейітовтің шығармалары АҚШ-тың 198 кітапхана каталогына енді

Қазақстандық жастар әлемдік деңгейді бағындырып жүр. Соның бірі — Сүндет Сейітов. Ол — ақын, жазушы және аудармашы. Жас қаламгердің еңбегі Қазақстанда ғана емес, әлемдік деңгейде де мойындалған. Бүгінде автордың үш туындысы АҚШ-тың 31 штатындағы және Вашингтон қаласындағы (Washington, D.C.) 198 ірі кітапхананың каталогына енген. Талантты жас қаламгермен Democracy ақпараттық сайты сұхбаттасты.

1. Сіз «Ұмытпас» атты төл өлеңдер жинағының авторысыз. Сонымен қатар шағатай тіліндегі шығармаларды қазақ тіліне аударып жүрсіз. Ортағасырлық түркі әдебиетіне қызығушылығыңыз қалай пайда болды? Бұл бағытты таңдауыңызға не түрткі болды?

Иә, сіз айтып өткендей, «Ұмытпас» — менің төл өлеңдер жинағым. Кітап 2022 жылы «Мазмұндама» баспасынан 2000 данамен жарық көрді. Еңбегім Қазақстанның барлық аймағында, соның ішінде әуежайлар мен теміржол вокзалдарындағы кітап дүкендерінде, сондай-ақ Meloman және Marwin сияқты ірі кітап дүкендері желілерінде сатылды.ап өткім. Кітап 2022 жылы «Мазмұндама» баспасынан 2000 данамен жарық көрді. Бұл мен үшін өлеңдерімнің кең оқырманға жетуі тұрғысынан маңызды кезең болды.ұ ма ма

Ал шағатай тілінен аударма жасау — шығармашылық жолымның басқа бір маңызды бағыты. Мен ортағасырлық түркі әдебиетіне қызығушылық танытып, сол кезеңде өмір сүрген қаламгерлердің шығармаларын қазақ тіліне аударумен айналыстым. Атап айтқанда, Мұхаммед Шайбанидің ғазалдарын, Хафиз Хорезми мен Фурқаттың шығармаларын шағатай тілінен аудардым.

Мені бұл іске жетелеген негізгі себеп — тарихи әдеби мұрамызды бүгінгі оқырманға жақындату. Шағатай тілі түркі халықтарының әдеби тарихында ерекше орын алады. Бұл тілде жазылған шығармалардан халқымыздың рухани дүниесін, көркемдік дәстүрін, дүниетанымы мен тарихи тәжірибесін тануға болады.

Меніңше, тарихи мұра тек ғылыми еңбектер мен архивтерде сақталып қалмауы керек. Ол бүгінгі оқырманның да рухани айналымында болуы қажет. Ғасырлар бұрынғы ақындардың адам, қоғам, махаббат, ар-ождан мен уақыт туралы ойлары қазіргі заманмен де үндеседі.

Сондықтан аударманы тек бір тілден екінші тілге сөз жеткізу деп қарастырмаймын. Бұл — әр дәуірдің ойлау жүйесін түсіну, шығарманың көркемдік табиғатын сақтау және тарихи сабақтастықты жалғастыру. Ал төл поэзиям арқылы өз дәуірімнің адамы, қоғамы және мені толғандыратын мәселелер туралы ойымды жеткізуге тырысамын.

2. Қазіргі таңда еңбектеріңізді әлемнің қанша елінен және қанша кітапхананың каталогынан табуға болады? Бұл көрсеткіштер туралы мәлімет бере аласыз ба?

Кітаптарымның халықаралық кітапхана каталогтарында тіркелуі — шығармашылығымның Қазақстан шекарасынан тыс жерлерде де қолжетімді бола бастағанын көрсететін маңызды нәтиже. Мен үшін кітаптың басқа елдегі кітапхана қорына енуі оның жаңа оқырмандарға, зерттеушілерге және әдебиет мамандарына жетуіне мүмкіндік беретін қадам. Кітаптарымды қанша елден табуға болады дейсіз бе?

Планетаның қай жерінде болсаңыз да, менің кітабымды алуға болады. Алты құрлық, 190 елден таба аласыз, шындап келгенде. Американың кез келген штатынан, Латын Америкасы, Оңтүстік Америка, Аустралия, Европа, Азиядан да көре аласыз. Қалауыңызға қарай…

Қазіргі кезде шығармаларымның халықаралық каталогтардағы көрінісін бақылап, олардың географиялық ауқымын кеңейтуге күш салып жүрмін. Бұл бағытта кітапханалардың каталогтарында тіркелу, нақты қорда сақталу және кітаптың коммерциялық желілерде сатылуы деген ұғымдарды ажырата қарау маңызды. Өйткені каталогтағы библиографиялық жазба мен кітапхананың нақты қорындағы дананың болуы бір нәрсе емес. Кітаптарымның әлем кітапханаларына жетуі — тарихи оқиға деп есептеймін. Бұл күнде қайталанып жатқан оқиға емес.

Мен үшін мақсат тек белгілі бір елдер мен кітапханалардың санын көбейту емес. Ең бастысы — қазақ авторының шығармалары халықаралық оқырманға қолжетімді болып, қазақ әдебиеті әлемдік әдеби кеңістікте өз орнын табуы.

Әсіресе университет кітапханалары мен ғылыми мекемелердің қорларында қазақ әдебиеті мен түркі халықтарының рухани мұрасына қатысты еңбектердің болғанын қалаймын. Мұндай мекемелер кітапты сақтап қана қоймай, оны ғылыми зерттеулерде, білім беру үдерісінде және мәдени байланыстарда пайдалануға мүмкіндік береді.

Нақты елдер мен кітапханалардың санын ресми каталогтардағы тексерілген мәліметтер негізінде көрсеткен дұрыс деп санаймын. Сондықтан статистиканы атағанда әрбір көрсеткіштің дереккөзге сүйенгені маңызды.

3. Шетелдік оқырмандар шығармаларыңызды қалай қабылдауда? Олардың пікірлері мен кітаптарыңызға деген қызығушылығы туралы қандай да бір кері байланыс алып жүрсіз бе?

Шетелдік оқырманға жету — жазушы үшін әрі мүмкіндік, әрі жауапкершілік. Өйткені әр халықтың әдеби дәстүрі, тарихи тәжірибесі және шығарманы қабылдау ерекшелігі бар. Мені шығармаларымның басқа мәдени ортадағы оқырманға қандай ой салатыны қызықтырады.

Меніңше, әдебиеттің шекарасы тілмен ғана өлшенбейді. Адамның тағдыры, әділетсіздік, тарихи жад, соғыс, жоғалту, үміт пен жауапкершілік — түрлі халықтарға ортақ тақырыптар. Ұлттық ерекшелігі бар шығарма да осы мәселелерді шынайы жеткізу арқылы басқа елдің оқырманымен тіл табыса алады. Шетелдік оқырманның да қызығушылығы бар сияқты. Бүгінгі күнге дейін кітабымның мыңдаған данасы әлем оқырманының қолына тиіп үлгерді.

Кітаптарымның халықаралық каталогтарда тіркелуі олардың шетелдік аудиторияға қолжетімділігін арттырады. Дегенмен каталогта болуы өздігінен оқырман пікірінің немесе кең ауқымды сұраныстың дәлелі емес. Сондықтан шетелдік оқырмандардың қабылдауы туралы айтқанда нақты пікірлер мен расталған кері байланысқа сүйенуді жөн көремін.

Алдағы уақытта шығармаларымның шетелдік әдеби ортада талқыланып, аудармашылармен, баспагерлермен және әдебиет зерттеушілерімен кәсіби байланыстарымның кеңейгенін қалаймын. Жазушы үшін өз шығармасының басқа мәдениетте қалай қабылданатынын білу — шығармашылық дамудың маңызды бөлігі.

Менің мақсатым — шығармаларымды басқа елдердегі кітапханаларға жеткізіп қана қоймай, оларды оқитын, талқылайтын және өз пікірін білдіретін оқырман ортасын қалыптастыру.

4. «DRONE SHOW» кітабыңызда қазіргі әлемдегі дағдарыстар мен соғыс тақырыбы көрініс табады екен. Кітапқа бұл атауды таңдауыңызға не себеп болды? «Drone Show» атауы арқылы оқырманға қандай ой жеткізгіңіз келді?

«DRONE SHOW» атауы қазіргі заманның күрделі қайшылығын білдіреді. Бүгінде дрондар технологиялық дамудың бір көрінісі ретінде қабылданады. Алайда соғыс жағдайында олар қирату мен адам өміріне төнген қауіптің құралына айналып отыр. Технологияның дамуы адамзаттың мүмкіндігін арттырғанымен, оны қалай пайдаланатынымызға байланысты жаңа қатерлер де туындайды.

Мен үшін «Drone Show» — әскери техникаға қатысты атау ғана емес, соғыстың алыстан бақыланатын көрініске, ақпараттық оқиғаға, тіпті біреулер тамашалайтын спектакльге айналуына қатысты метафора. Экраннан соғыс көріп отырған адамның тәжірибесі мен сол соғыстың ішінде өмір сүріп жатқан адамның шындығы бірдей емес. Біреу үшін бұл жаңалықтар легіндегі кезекті оқиға болса, екінші біреу үшін үйінен айырылу, жақындарын жоғалту, үрей мен белгісіздікке толы өмір.

Романда мені соғыстың тек әскери немесе саяси жағы ғана емес, оның адамға, қоғамға және тарихи санаға әсері де қызықтырады. Соғыс адамның болмысын, қоғамның құндылықтарын және адамзаттың моральдық жауапкершілігін сынайды.

Қазақстан мен Украина арасында да тарихи тұрғыдан үндесетін тұстар бар. Екі ел де кеңестік кезеңнің зардаптарын бастан өткерді, ашаршылық пен саяси қуғын-сүргіннің ауыр салдарын көрді. Әрине, екі халықтың тарихи тәжірибесі мен қазіргі жағдайын толықтай бірдей деуге болмайды. Бірақ тарихи жад, ұлттық болмыс, тәуелсіздік және адам тағдыры мәселелері екі қоғам үшін де маңызды.

Мен үшін бұл салыстырудың мәні — екі елдің тарихын бірдей деп көрсету емес, тарихи жаралардың ұрпақ санасына қалай әсер ететінін және өткенді ұмытудың қандай салдары болуы мүмкін екенін түсіну. Өткен ғасырдағы қасіреттер мен бүгінгі соғыс тәжірибесі қоғамның тарихи жадын, қауіпсіздікке деген көзқарасын және болашаққа қатысты таңдауын қалыптастырады.

«DRONE SHOW» арқылы оқырманға жеткізгім келетін негізгі ой — соғысты алыстан тамашаланатын көрініс ретінде қабылдамау. Оның ар жағында нақты адамдардың өмірі, тағдыры, қайғысы мен үміті бар. Технология қаншалықты дамыса да, адам өмірінің құны төмендемеуі керек.

5. Алдағы уақытта еңбектеріңізді қай елдің кітапханаларынан көргіңіз келеді? Сондай-ақ, шығармашылық жолыңыздағы алдағы жоспарларыңыз бен мақсаттарыңыз қандай?

Мен шығармаларымды әлемнің жетекші кітапханаларында, университеттік қорларында және ғылыми-зерттеу мекемелерінде көргім келеді. Әсіресе АҚШ пен Ұлыбританиядағы университет кітапханаларына, Еуропа мен Азияның беделді мәдени орталықтарына қазақ әдебиетінің толықтай жеткенін қалаймын.

Сонымен бірге мен үшін белгілі бір елдің немесе кітапхананың атағы ғана маңызды емес. Қазақ әдебиетіне, түркі халықтарының тарихы мен мәдениетіне қызығушылық танытатын кез келген мекемемен байланыс орнату құнды. Әрбір кітапхана жаңа оқырманға жол ашып, шығарманың ұзақ уақыт сақталуына мүмкіндік береді. Сонымен қатар Нобель сыйлығына кандидаттар тізімінен өзімді көргім келеді. Мен әлі-ақ бұған жетемін. Әдетті біздің әдеби орта «Нобельді қашан аламыз?» деп зар қақсайды да жүреді, бірақ оған деген нақты әрекетті көрмейміз. Кейбір ақын-жазушылар өзін Нобель сыйлығына лайықтымын деп есептейді және үнемі сол сыйлықты аламын деген сыңайда сөз айтады. Ол туралы айтпай тұрып, алдымен дүниеге шығуы керек. Әлемдік қорға еніп, айналымға түсуі керек. Бұл жол өте қиын әрі ауыр жол. Ұзақ жылдарды қажет етеді. Сондықтан құр сөзді қойып, үлкен тәуекелге баруы тиіс. Мен соны бастадым, нәтижесін жаймен көріп келе жатырмын. Он жыл тынымсыз еңбек етсем, он бірінші жылы Нобель сыйлығына ұсынылып қалуым да мүмкін. Солай боларына сенемін.

Шығармашылық жоспарларымның қатарында төл әдеби туындыларымды дамыту, тарихи мұраларды аудару ісін жалғастыру және кітаптарымды халықаралық оқырманға таныстыру бар. Сондай-ақ шетелдік баспалармен байланыс орнатып, шығармаларымның басқа тілдерге аударылуына жағдай жасауды көздеймін.

Мен үшін халықаралық деңгейге шығу жеке жетістікпен ғана өлшенбейді. Бұл — қазақ тілінде жазылған шығармалардың, қазақ қоғамының тарихи тәжірибесі мен рухани дүниесінің әлемдік мәдени кеңістікте көрінуіне үлес қосу.

Жазушының жұмысы кітап шығаруымен аяқталмайды деп ойлаймын. Шығарманың оқырманға жетуі, басқа мәдениетте түсінілуі және уақыт өте келе өз маңызын сақтауы да маңызды. Сондықтан халықаралық әдеби байланыстарды дамыту шығармашылық жолымның негізгі бағыттарының бірі болып қала береді.

6. Кітаптарыңызды ағылшын тілінен бөлек, басқа да әлем тілдеріне аудару жоспарыңыз бар ма? Егер мүмкіндік болса, ең алдымен қай тілге аударуды қалар едіңіз және неліктен?

Иә, шығармаларымды ағылшын тілінен бөлек, басқа әлем тілдеріне аудару — болашақтағы маңызды мақсаттарымның бірі. Әрбір жаңа тіл басқа оқырман ортасына жол ашады. Сонымен қатар аударма арқылы шығарманың идеясы басқа мәдени ортада қабылданып, жаңа мағынаға ие болуы мүмкін.

Егер мүмкіндік болса, ең алдымен испан тіліне аударуды қалар едім. Испан тілі Испаниямен қатар Латын Америкасының көптеген елдерінде кең таралған. Бұл тілге аудару шығармаларымды ауқымды халықаралық аудиторияға таныстыруға мүмкіндік береді. Сонымен бірге француз және неміс тілдеріндегі аудармалар да мен үшін қызықты бағыттар болар еді.

Алайда мен үшін аударманың саны ғана емес, сапасы да маңызды. Көркем шығармадағы ұлттық ерекшелікті, тарихи астарды, авторлық үн мен стильді басқа тілде сақтау — үлкен жауапкершілік. Сондықтан кәсіби аудармашылармен жұмыс істеп, шығарманың түпнұсқадағы көркемдік табиғатын барынша сақтауды маңызды деп санаймын.

Менің түпкі мақсатым — шығармаларымды мүмкіндігінше көп тілге аударып, түрлі елдердің оқырмандарына жеткізу. Қазақ әдебиетінің әлемдік әдеби кеңістікте өз үнімен танылғанын қалаймын. Өйткені әр халықтың әдебиеті адамзаттың ортақ рухани мұрасына өзіндік үлес қосады. Қазақ авторларының да әлем оқырманымен ана тілімізде туған ойлар мен көркем туындылар арқылы еркін тілдесуіне мүмкіндік мол болуы керек деп есептеймін.